آیت الله احمدعلی یوسفی در نشستی علمی که روز ۱۴ دی ۱۴۰۴ با حضور تعدادی از پژوهشگران کارگروه علمی مطالعات اسلامی ارز در مرکز راهبری اقتصاد مقاومتی حوزههای علمیه برگزار شد، نسبت به تبعات فاجعهآمیز حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی و به رسمیت شناختن نرخ ارز بازار آزاد قاچاق شدیدا هشدار دادند.
چکیده نکاتی که ایشان فرمودند به شرح زیر است:
« بسم الله الرحمن الرحیم »
۱- تکنرخی کردن ارز خوب است و در نهایت باید اتفاق بیفتد، ولی نرخ ارز بسیار مهم است و چندین نظر درباره آن وجود دارد که طرفداران هریک استدلالی برای نظر خود دارند. درباره اینکه قیمت ارز باید چقدر باشد بر اساس یک دیدگاه بعضی میگویند ۱۴۰ هزار تومان باشد، با یک استدلال بعضی میگویند حدود ۷۰ یا ۸۰ هزار تومان باشد و به لحاظ یک فرمول اقتصادی بعضی کارشناسان میگویند کمتر از ۲۰ هزار تومان باشد.
اگر نرخ ارز را روی ۱۴۰ هزار تومان و بازار آزاد قاچاق ببندند از دو جهت فاجعهآمیز است؛ اولا چون ۱۴۰ هزار تومان هم دوباره بالا میرود و نمیتوانند نگه دارند و تصمیم بر نگه داشتن هم ندارند. ثانیا حتی اگر ارز تکنرخی را روی ۱۴۰ هزار تومان نگه دارند باز هم فاجعهآمیز است، زیرا اینکه همه ارزهای ترجیحی ۲۸ هزار تومانی و ۸۰ هزار تومانی را برسانند به ۱۴۰ هزارتومان باعث ایجاد شوک تورمی بزرگ و عجیبی خواهد شد.
از طرف دیگر اگر نرخ ارز را تا روی ۲۸ هزار تومان پایین بیاورند و تعیین کنند، اولا ممکن است دچار رکود شدیدی بشویم و ثانیا واردکنندگان و تولیدکنندگان که با ارزهای ۸۰ یا ۱۴۰ هزار تومانی واردات و تولید انجام دادند خسارت و زیان زیادی میبینند. کاهش قیمت ارز باعث میشود آنهایی که مجبور شدند با ارز بازار آزاد مواد اولیه تولید یا کالاهای خودشون را وارد کنند کمر آنها شکسته شود و خیلی متضرر شوند.
۲- به نظر من معیار تعیین نرخ ارز باید «أقل مفسدة» و «أقل ضررا» باشد، یعنی کاری کنیم در مجموع کمترین مفسده و ضرر بر آن مترتب باشد. استدلال من این است که بالاخره بر اثر تک نرخی شدن ارز، یک سری منفعت میکنند و یک سری ممکن است ضرر کنند، اما ما باید کمترین ضرر را برای کل جامعه و اقتصاد و فعالان اقتصادی در نظر بگیریم و دنبال کنیم.
در زمانی که نرخ ارز نیمایی ۴۰ هزار تومان بود و نرخ بازار آزاد قاچاق حدود ۶۰ هزار تومان بود من میگفتم اگر نرخ ارز را تکنرخی کنند و روی همین ۴۰ هزار تومان بگذارند، التهابی که از گران شدن ارز ترجیحی از ۲۸ هزار تومان به ۴۰ هزار تومان به وجود میآید، با ارزانی که از ارزان شدن ارز ۶۰ هزار تومانی به ۴۰ هزار تومان به وجود میآید خنثی میشود و حتی تأثیر ارزانی بیشتر خواهد بود. الآن هم اگر نرخ ارز را روی عددی که بیشترین تخصیص ارز با آن رقم اتفاق میافتد، عددی حدود ۷۰ هزار تومان تثبیت کنیم، کاهش قیمتهایی که اتفاق میافتد از افزایشها بیشتر خواهد بود.
۳- اتفاقی که الآن افتاده، اتفاق خیلی خطرناکی است؛ یعنی اینکه یک میلیون تومان به حساب هر نفر واریز کردند، این مقدمه آزادسازی قیمتهاست. اگر این اتفاق بیفتد کسانی که تا ۱۰۰ میلیون تومان هم حقوق دارند، اینها هم به زودی زیر خط فقر میروند. یعنی مردم را زیر خط فقر میبرید، بعد یک صدقه یک میلیون تومانی به هر نفر در طول ماه میدهید. بجای اینکه جلوی فقرزایی را بگیرید، دارید فقرزایی میکنید. این سیاست واقعا سیاستی غیرعاقلانه است.
جلوگیری از کاهش ارزش پول ملی و ثبات ارزش پول جزو سیاستهای رسمی نظام در برنامه هفتم است. در سیاستهای کلی برنامه هفتم به عنوان وظیفه بانک مرکزی است. رهبری بارها تاکید فرمودند و همین دیروز (۱۳دی) در دیدار خانواده شهدا روی همین مسئله تأکید کردند.
۴- متأسفانه با نگاهی که در این دولت حاکم است بنا نیست که ارز را حتی روی ۱۴۰ هزار تومان هم نگه دارند. تا زمانی که تفکر اشتباه بازار آزاد که در واقع در اختیار سوداگران و انحصارگران است و این جریان وادادگی ارزی در کشور حاکم باشد، امکان تثبیت نرخ ارز حتی روی ۱۴۰ یا ۱۵۰ تومان هم وجود ندارد. تفکری که الان حاکم است و تیم اقتصادی دولت به آن معتقدند که ما باید همه قیمتها را آزادسازی بکنیم و در تعیین نرخ ارز که ارزش پول ملیمان را تحت تأثیر قرار میدهد، از بازار آزاد تبعیت بکنیم کاملا اشتباه است و تبعات فاجعهآمیزی دارد.
در مسئله ارز، ولنگاری و بیمدیریتی بیداد میکند. امروز اگر نرخ ارز را روی قیمتی مانند ۱۴۰ هزارتومان تکنرخی کردند، هیچ ضمانتی نمیدهند که به این نرخ پایبند باشند و قیمت بالاتر نرود، زیرا متعهد به بازار مثلا آزاد هستند و قصد ندارند بر هزینههای ارزی کشور و بازگشت ارز به کشور و مدیریت تبادل ارز در کشور، کنترل قوی و منسجمی انجام بدهند.
کسانی که ارز در دستشان است حتی به ارز تکنرخی با قیمت ۱۵۰ هزارتومان هم قانع نیستند و همواره در تلاشند که نرخ ارز بالاتر برود تا بیشتر سود کنند. آقای فرزین میگفت که این آقایان به ما گفتند قیمت ارز را دو هزار تومان بالا ببرید تا ما ارزمان را برگردانیم! این یعنی به گروگان گرفتن دولت توسط کسانی که جریان ارز دستشان است؛ آنها دارند برای دولت تعیین تکلیف میکنند؛ این خیلی برای حاکمیت بد است که هربار میگویند شما نرخ ارز را بالا ببرید تا ما ارز را بیاوریم!
بر اساس قانون پیمانسپاری صددرصد، باید این جریان را به عنوان یک جریان متخلف برشمرد، اما این تصمیم که نرخ بازار مثلا آزاد را مبنای محاسبات ارزی کشور قرار بدهیم، رسمیت بخشیدن به جریان قاچاق ارز در کشور است.
۵- امروز که ما در جنگ اقتصادی و نظامی و جنگ ترکیبی قرار داریم، هیچ راهی جز مدیریت متمرکز ارز نداریم. در چنین شرایطی، وادادگی ارزی بدترین نوع سیاستها است که متأسفانه کشور ما به آن دچار شده است. این سیاست طمع صادرکنندگان را به عدم برگشت ارز برای افزایش قیمت بیشتر ایجاد میکند. اما اگر امیدشان به اینکه دولت آمادگی دارد قیمت ارز را افزایش بدهد قطع بشود و از آن طرف مجبور بشوند به برگرداندن ارز و دولت از آنها تعهد پیمانسپاری صددرصد بگیرد، اینها مجبور میشوند به تعهداتشان عمل بکنند و اگر عمل نکنند باید مجازات سختی در قانون دیده شود تا واقعا ارز را وارد کشور کنند.
۶- ما برای مدیریت درست ارز در کشور راهحل داریم و کارشناسان اقتصاد اسلامی راهکارهای زیادی برای حل مشکلات ارزی و دیگر مشکلات اقتصادی کشور طراحی کردهاند و حتی قانون و الگوهای عملیاتی متناسب با آن را طراحی کردهاند، ولی متاسفانه مدیریت برنامههای اقتصادی در کشور در دست جریانی است که به اقتصاد بازار آزاد اعتقاد و التزام دارند و به اقتصاد اسلامی فرصتی نمیدهند.
